Hürmüz Boğazı’ndaki gübre krizi haftada 10 milyar öğünü tehdit ediyor

İran’daki çatışmalar nedeniyle Hürmüz Boğazı’nda aksayan gübre ticareti, küresel gıda üretimini ciddi şekilde tehdit ediyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, dünya gübre ticaretinin yaklaşık üçte biri normalde bu boğazdan geçerken, savaşın başlamasıyla gübre fiyatları yüzde 80 oranında arttı. Bu durum, çiftçilerin üretim kararlarını zorlaştırarak gıda arzında daralmaya yol açıyor. Dünyanın önde gelen gübre üreticilerinden Yara International’ın CEO’su Svein Tore Holsether, gübre arzındaki kesintilerin haftada 10 milyar öğüne mal olabileceğini belirtti. Holsether, Basra Körfezi’ndeki çatışmaların sevkiyatları aksattığını ve küresel tarım zincirini tehdit ettiğini vurguladı. Halihazırda yaklaşık 500 bin ton azot bazlı gübre üretiminin durduğunu ifade eden Holsether, gübre kullanımındaki düşüşün bazı ürünlerde verimi ilk sezonda yüzde 50’ye kadar azaltabileceğini söyledi. Özellikle Asya, Güneydoğu Asya, Afrika ve Latin Amerika gibi bölgelerde etkinin daha sert hissedilmesi bekleniyor. Avrupa gibi zengin bölgelerin artan fiyatlara rağmen gıdaya erişim sağlayabileceği, ancak bunun küresel ölçekte bir “gıda rekabeti” yaratacağı ifade ediliyor. Holsether, bu durumun en büyük bedelini düşük gelirli ülkelerin ödeyeceğini belirterek, “Zengin ülkeler gıdayı satın alabilir, ancak yoksullar aynı yarışa giremez” uyarısında bulundu. İngiltere’de gıda enflasyonunun yıl sonuna kadar yüzde 10’a ulaşabileceği tahmin edilirken, artan enerji ve üretim maliyetleri çiftçilerin üzerindeki baskıyı artırıyor. Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, nisanda markette 40 ürünün 18’inde fiyat artışı, 12’sinde ise fiyat azalışı görüldüğünü bildirdi. Bayraktar, “Nisan ayında markette fiyatı en fazla artan ürün yüzde 48.7 ile yeşil soğan oldu. Yeşil soğandaki fiyat artışını yüzde 29.9 ile ıspanak, yüzde 29.2 ile kuru soğan, yüzde 7.6 ile nohut ve yüzde 7.5 ile zeytinyağı takip etti” dedi. Markette fiyatı en fazla azalan ürün ise yüzde 74.3 ile patlıcan oldu. Uzmanlara göre etkiler kısa vadede raflara yansımayacak, ancak hasat döneminde tablo ağırlaşacak. Özellikle pirinç gibi temel gıda ürünlerinde üretim açığı oluşabileceği uyarısı yapılıyor. Dünya Gıda Programı ise Orta Doğu’daki krizin 2026 yılı içinde 45 milyon kişiyi daha akut açlık riskiyle karşı karşıya bırakabileceğini öngörüyor. Yatırım tavsiyesi değildir.